Do jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej zalicza się m.in. stowarzyszenia, związki zawodowe, organizacje pracodawców, izby gospodarcze, fundacje, organizacje dobroczynności i opieki zdrowotnej. Szacuje się np., że ponad milion Polaków jest społecznie zaangażowanych w działanie 25 tys. aktywnych fundacji i stowarzyszeń, a dla ponad 100 tys. osób jest to stałe miejsce zatrudnienia. O skali zjawiska świadczy też fakt, że w Polsce jest zarejestrowanych 45 tys. organizacji pozarządowych skupiających się głównie na działaniach na rzecz ochrony zdrowia i rehabilitacji, pomocy społecznej i charytatywnej, działalności edukacyjnej i oświatowej, ochronie zabytków, szeroko rozumianej działalności kulturalnej.
Wszystkie wymienione wyżej jednostki są zobowiązane do prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości, z uwzględnieniem odrębności i uproszczeń przewidzianych w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej.
SPIS TREŚCI:
Rozdział 1. Charakterystyka jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej
1.1. Pojęcie jednostki nieprowadzącej działalności gospodarczej 1.2. Rodzaje jednostek nieprowadzących działalności gospodarczej
1.3. Działalność statutowa a działalność gospodarcza
1.4. Uregulowania prawne w zakresie zasad prowadzenia rachunkowości
Rozdział 2. Prowadzenie ksiąg rachunkowych
2.1. Dokumentacja przyjętych zasad (polityki) rachunkowości
2.2. Pojęcie ksiąg rachunkowych
2.3. Otwarcie i zamknięcie ksiąg rachunkowych
2.4. Zakładowy plan kont
Rozdział 3. Dokumentowanie operacji gospodarczych
3.1. Pojęcie i klasyfikacja dowodów księgowych
3.2. Cechy prawidłowych dowodów księgowych
3.3. Kontrola dowodów księgowych
Rozdział 4. Zasady przeprowadzania inwentaryzacji
4.1. Pojęcie i zadania inwentaryzacji
4.2. Spis z natury
4.3. Potwierdzenie sald
4.4. Weryfikacja stanu księgowego
Rozdział 5. Ewidencja aktywów trwałych
5.1. Klasyfikacja i wycena majątku trwałego
5.2. Zużycie majątku trwałego
5.3. Ewidencja zwiększenia i zmniejszenia rzeczowych aktywów trwałych
5.4. Inwestycje długoterminowe
Rozdział 6. Ewidencja inwestycji krótkoterminowych
6.1. Pojęcie, klasyfikacja i wycena inwestycji krótkoterminowych
6.2. Środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych
6.3. Inne środki pieniężne
6.3. Pozostałe aktywa finansowe
Rozdział 7. Ewidencja rozrachunków i kredytów
7.1. Klasyfikacja i wycena rozrachunków
7.2. Ewidencja rozrachunków z kontrahentami
7.3. Ewidencja rozrachunków z pracownikami
7.4. Ewidencja rozrachunków publicznoprawnych
7.5. Ewidencja pozostałych rozrachunków
7.6. Ewidencja kredytów
Rozdział 8. Ewidencja materiałów
8.1. Klasyfikacja i wycena materiałów
8.2. Ewidencja zakupu materiałów
8.3. Ewidencja zużycia i sprzedaży materiałów
Rozdział 9. Ewidencja kosztów i przychodów
9.1. Ewidencja kosztów i przychodów z działalności statutowej
9.2. Ewidencja kosztów administracyjnych
9.3. Rozliczenia międzyokresowe kosztów
9.4. Ewidencja rozliczeń międzyokresowych przychodów
Rozdział 10. Ewidencja funduszy, rezerw i funduszy specjalnych
10.1. Rodzaje i ewidencja funduszy
10.2. Ewidencja rezerw
10.3. Fundusze specjalne
Rozdział 11. Ewidencja i ustalanie wyniku finansowego
11.1. Pojęcie i ustalanie wyniku finansowego
11.2. Ewidencja kosztów i przychodów finansowych
11.3. Ewidencja pozostałych kosztów i przychodów
11.4. Ewidencja strat i zysków nadzwyczajnych
Rozdział 12. Sprawozdawczość finansowa
12.1. Istota i rodzaje sprawozdań finansowych
12.2. Bilans
12.3. Rachunek wyników
12.4. Informacja dodatkowa
12.5. Sprawozdania SOF
Rozdział 13. Ochrona danych i odpowiedzialność za księgi rachunkowe
13.1. Ochrona danych rachunkowych
13.2. Odpowiedzialność kierownika jednostki
13.3. Odpowiedzialność głównego księgowego
Rozdział 14. Indeks typowych księgowań
Fragment
Wstęp
Prawo do dobrowolnego zrzeszania się należy do fundamentalnych praw człowieka, a swoboda działania i zaangażowanie obywateli w życie społeczne są podstawą prawdziwej demokracji. Wśród inicjatyw i instytucji, których nie można zaliczyć ani do struktur państwowych i samorządowych, ani do działalności gospodarczej, można wyodrębnić organizacje pozarządowe, czyli takie, których podstawową działalnością jest woluntarystyczne zaangażowanie i które finansowane są z darowizn, subwencji i dotacji. Są to organizacje nie dążące do uzyskania zysku lub zdobycia władzy.
Sprawnie funkcjonujące państwo nie może obejść się bez aktywności obywatelskiej, która przejawia się w działaniach organizacji pozarządowych na rzecz dobra publicznego. Obecnie sektor organizacji pozarządowych w Polsce jest już bardzo różnorodny i podejmuje działania prawie we wszystkich dziedzinach życia, zajmując się pomocą społeczna, kulturą, edukacją, rozwojem lokalnym, ekologią, prawami człowieka, rozwojem przedsiębiorczości, ochroną zwierząt, prawami mniejszości.
Ponad milion obywateli jest społecznie zaangażowanych w działania 25 tys. aktywnych fundacji i stowarzyszeń, a dla ponad 100 tys. osób jest to stałe miejsce pracy. W Polsce zarejestrowanych jest ok. 45 tys. organizacji pozarządowych, z których 2/3 prowadzi aktywną działalność. Głównymi obszarami ich pracy są:
- działania na rzecz ochrony zdrowia i rehabilitacji (20% działających organizacji),
- pomoc społeczna i charytatywna (17%),
- działalność edukacyjna i oświatowa (16%),
- sztuka, kultura, ochrona zabytków, tradycji (11%).
Jednostki wolontarystyczne nie są spółkami prawa handlowego i zwykle nie prowadzą działalności gospodarczej.
Jednostki niebędące spółkami prawa handlowego i nieprowadzące działalności gospodarczej mogą stosować uproszczone reguły rachunkowości. Określa je rozporządzenie ministra finansów z dnia 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej (Dz.U. nr 137, poz. 1539 z późn. zm.). Przepisy rozporządzenia stosuje się wobec następujących jednostek:
- stowarzyszeń,
- związków zawodowych,
- organizacji pracodawców,
- izb gospodarczych,
- fundacji,
- organizacji dobroczynności i opieki społecznej,
- przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych.
Wymienione jednostki prowadzą księgi rachunkowe zgodnie z ustawą o rachunkowości, z uwzględnieniem odrębności i uproszczeń przewidzianych w rozporządzeniu. W rozporządzeniu wskazano, jakie środki uważa się za przychody danej jednostki, co zalicza się do kosztów jej działalności i jak zakwalifikować różnicę między przychodami i kosztami.
Rozporządzenie upoważnia jednostki do rezygnacji z zasady ostrożnej wyceny ustalonej w ustawie o rachunkowości. Dokumentację opisującą przyjęte zasady rachunkowości ustala i aktualizuje kierownik jednostki. W celu przybliżenia pojęcia jednostki nieprowadzącej działalności gospodarczej Autorki przedstawiły cechy charakterystyczne każdej z jednostek wymienionych w rozporządzeniu, zwracając uwagę na pojęcie działalności statutowej i zasady jej finansowania. Specyfika działalności wynika z obowiązujących przepisów prawnych.
Przedmiotem dalszych rozważań są zagadnienia dotyczące organizacji ewidencji księgowej na podstawie odpowiednio przygotowanej dokumentacji oraz zasad prowadzenia ksiąg rachunkowych. Na potrzeby ewidencji księgowej opracowano wzorcowy plan kont, a reguły funkcjonowania tych kont uwzględniono w ewidencji szczegółowej aktywów trwałych, środków pieniężnych, krótkoterminowych aktywów finansowych, rozrachunków, zapasów, kosztów, przychodów, wyniku finansowego, rezerw i rozliczeń międzyokresowych kosztów oraz rozliczeń międzyokresowych przychodów, funduszy własnych i specjalnych. W każdym rozdziale przedstawiono przykłady rozwiązań z zakresu ewidencji problemowej.
Osobne rozdziały poświęcono sprawozdawczości finansowej, w skład której wchodzą bilans, rachunek wyników i informacja dodatkowa, oraz ochronie danych i odpowiedzialności za księgi rachunkowe. Opracowanie kończy indeks typowych księgowań dostosowany do zaproponowanego zakładowego planu kont. | 
